“Foodbank VN hướng đến cách làm mới với nền tảng là công nghệ, muốn thay đổi nhận thức cộng đồng để việc chống đói, chống lãng phí thực phẩm là việc của mỗi người, là trách nhiệm với cộng đồng. Đây là con đường duy nhất để phát triển bền vững.”

Với mô hình học hỏi từ các quốc gia phát triển, Foodbank VN (Ngân hàng Thực phẩm Việt Nam) không chỉ là một mạng lưới mới mẻ kết nối các tổ chức thiện nguyện, mà trong 4 năm vừa qua, tổ chức này đã giúp đỡ được hàng trăm ngàn người đang còn thiếu miếng ăn trong cả nước.

Ngày Nay đã có cuộc trao đổi cùng ông Nguyễn Tuấn Khởi – Chủ tịch mạng lưới Foodbank tại Việt Nam để làm rõ hơn về mô hình thiện nguyện này.

PV: Thưa ông, lý do gì khiến ông và các cộng sự phát triển mô hình Foodbank tại Việt Nam?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Đầu tiên, phải chia sẻ rằng tôi đã có quá trình làm thiện nguyện trong 15 năm. Trong thời gian đó, song song với việc tới hỗ trợ thực phẩm cho những bếp ăn từ thiện, chúng tôi đã phát hiện ra mô hình Foodbank đang rất phổ biến trên toàn thế giới. Chính vì nhận thấy mô hình rất hay, chúng tôi bắt tay vào khảo sát thực trạng tại Việt Nam và nhận ra chúng ta có nhiều điểm chung với thế giới.

Với lý do đó, từ năm 2016, tôi và các cộng sự đã bắt đầu lên ý tưởng, tìm kiếm và thực hiện nhiều hoạt động để chuẩn bị. Đến năm 2018, nhóm chúng tôi quyết định ra mắt dự án “Foodbank VN” với sự bảo trợ của Trung ương Hội Chữ thập đỏ và Trung ương Hội Liên hiệp Thanh Niên Việt Nam.

Hiện tại, quy mô của Foodbank VN đã mở rộng khắp 3 miền với các Foodbank mini rải từ Bắc vào Nam. Chúng tôi cũng có gần 30 đối tác là những doanh nghiệp, cửa hàng thực phẩm lớn như C.P Group, BRG Group, các siêu thị như Metro, Big C…

Theo một nghiên cứu vào năm 2020 của Bộ NN-PTNT, lãng phí thực phẩm gây thiệt hại kinh tế Việt Nam khoảng 940 tỷ USD mỗi năm. Trong đó, tỷ lệ thất thoát mỗi năm của nhóm rau quả cao nhất với khoảng 32% sản lượng, tương đương 7,3 triệu tấn; ngành thịt khoảng 14% sản lượng, tương đương 694.000 tấn; nhóm cá và thủy hải sản khoảng 12% sản lượng, tương đương 804.000 tấn. Trước thực tế đó, hàng năm, Việt Nam vẫn còn khoảng hơn 1 triệu người thiếu đói theo khảo sát của Tổng cục Thống kê.

PV: Với sứ mệnh góp phần giúp Việt Nam không còn người thiếu đói và giảm tối đa tình trạng lãng phí thực phẩm, trong 4 năm vừa qua, Foodbank VN đã thực hiện điều này như thế nào?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Chúng tôi coi Foodbank VN như một dự án và phân chia thành các giai đoạn nhỏ. Ở giai đoạn 2 năm đầu, chúng tôi đặt mục tiêu đưa khái niệm về Foodbank đến với cộng đồng, tuyên truyền những thông điệp về chống lãng phí thực phẩm, hỗ trợ trực tiếp cho những người còn thiếu đói tại Việt Nam.

Ở giai đoạn thứ hai, chúng tôi thành lập Công ty Cổ phần Doanh nghiệp Xã hội Foodshare bởi muốn làm hoạt động cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp, có tư cách pháp nhân, đây là doanh nghiệp xã hội phi lợi nhuận. Định hướng của Foodshare là thành lập một quỹ NGO (quỹ của Tổ chức phi chính phủ), chúng tôi đã được Bộ Nội vụ cấp phép để mở quỹ này.

Xin nói thêm, chúng tôi đã thành lập được Hội đồng phát triển Foodbank VN, gồm những anh chị, cô chú về hưu nhưng đều là chuyên gia, cựu cán bộ nhà nước cao cấp trong các lĩnh vực từ pháp lý, truyền thông đến kiểm nghiệm thực phẩm. Họ đã và đang hỗ trợ tích cực hoạt động của chúng tôi.

Ở giai đoạn kế tiếp, chúng tôi sẽ kiện toàn mạng lưới Foodbank VN, xây dựng và xúc tiến thành lập một mạng xã hội về chống lãng phí thực phẩm đầu tiên ở Việt Nam.

PV: Nói đến hoạt động về cộng đồng, tư cách pháp nhân và tính chính danh là rất quan trọng. Foodbank VN đã được kết nối với Foodbank Toàn cầu?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Thực tình trong năm đầu hoạt động, chúng tôi nhận được sự hỗ trợ rất lớn từ Foodbank Toàn cầu. Bởi khi thành lập, chúng tôi đã liên hệ và báo cáo với họ. Sau 2 năm triển khai dự án, họ đánh giá hoạt động của Foodbank VN rất tốt và quyết định kết nạp chúng tôi thành thành viên dự bị.

Foodbank Toàn cầu cũng từng mời một phái đoàn của Foodbank VN đến Hàn Quốc vào năm 2019, để tham dự lớp tập huấn “vườn ươm” của hệ thống Foodbank khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Cùng với một số Foodbank lân cận tại Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, có thể nói, chúng tôi đã học hỏi ở Foodbank Toàn cầu những kinh nghiệm quý báu về xây dựng mạng lưới và kỹ năng hoạt động.

PV: Hiện tại, mô hình Foodbank VN đang được vận hành như thế nào?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Ở mỗi quốc gia, Foodbank sẽ có một mô hình đặc thù. Như ở Mỹ, họ xây dựng một địa điểm giống như ngân hàng để các đơn vị ký gửi thực phẩm. Còn tại Việt Nam, chúng tôi xác định hoạt động trên nền tảng công nghệ và sự kết nối trước.

Hiện tại, ở bên cho, chúng tôi huy động những hệ thống Foodbank mini, đó là các bếp ăn trực tiếp tại địa phương, đã hoạt động từ thiện hàng chục năm. Về hình thức, họ vốn đã là một ngân hàng thực phẩm dành cho người nghèo rồi, chúng tôi chỉ tập trung những bếp đó lại, từ kinh nghiệm của mình giúp họ hoàn thiện quy trình như tiếp nhận thực phẩm ra sao, đảm bảo an toàn như thế nào rồi cân đối giữa các nguồn lực.

Song song với việc nhận nguồn cung thực phẩm từ các doanh nghiệp, chúng tôi tham gia vào các chiến dịch giải cứu nông sản. Trong những chiến dịch này, Foodbank VN luôn là đơn vị tích cực, từng tạo nên những trào lưu hỗ trợ tiêu thụ nông sản như “Farm to Foodbank” (Từ nông trại tới ngân hàng thực phẩm – PV). Khi nông sản ùn ứ trên cánh đồng, ví dụ khoai lang bình thường là 8.000 đồng/kg nhưng có lúc giảm xuống 500 đồng/kg, chúng tôi liền tới thu mua giúp bà con. Chúng tôi sẽ mua với giá 4 – 5.000 đồng/kg, tốt hơn giá thị trường để hỗ trợ người nông dân, sau đó mang về TPHCM tiêu thụ, phần còn lại thì chế biến trong các bếp ăn tình thương. Foodbank VN đã làm việc này được 4, 5 năm nay.

Ở phía nhận, chúng tôi thiết lập danh sách cụ thể về các mái ấm, nhà mở, viện dưỡng lão… giúp họ hoàn thiện quy trình nhận và cung cấp thực phẩm. Có những nơi họ nhận nuôi nhiều người già neo đơn, trẻ em, người khuyết tật nhưng nguồn cung rất bấp bênh. Bởi họ chưa có kinh nghiệm quản lý.

Một việc nữa là chúng tôi xây dựng hệ thống các đội tình nguyện đi sâu vào các cấp giáo dục. Với cấp 1, 2, chúng tôi đã biên soạn những bài học giúp các em có ý thức chống lãng phí thực phẩm. Chúng tôi cũng tổ chức để các em quyên góp, làm kế hoạch nhỏ về thực phẩm. Với các em sinh viên đại học, chúng tôi đào tạo để các em có thể đi tuyên truyền, vận động về chống lãng phí tại các nhà hàng, các chợ đầu mối nông sản.

Chúng tôi đang cố gắng trong năm 2022 hoàn thiện hồ sơ và thủ tục để xin giấy phép về một quỹ NGO phát triển cộng đồng Foodbank. Điểm cuối cùng trong lộ trình này, chúng tôi phấn đấu đến năm 2028 có thể tác động vào chính sách để luật hóa về chống lãng phí thực phẩm.

PV: Ông có thể cho biết thêm về đề xuất luật hóa chống lãng phí thực phẩm của Foodbank VN?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Trong cuộc chiến chống lãng phí thực phẩm, bộ luật này là vô cùng cần thiết. Ở những nước phát triển như Mỹ, Pháp, Nhật Bản, Hàn Quốc… họ đều đã luật hóa. Thậm chí ở Trung Quốc, nước đứng đầu về lãng phí thực phẩm, tháng 4 vừa qua, họ đã thông qua Luật chống lãng phí rồi.

Còn về tại sao cần luật hóa ở Việt Nam? Là vì khi luật hóa, những doanh nghiệp, trung tâm thương mại, nhà hàng lớn… sẽ không còn bị buộc phải tiêu hủy các sản phẩm tồn dư quá hạn sử dụng. Luật hóa chống lãng phí thực phẩm sẽ cho phép họ chọn lọc, gom những sản phẩm còn có thể sử dụng được sau thời hạn trên bao bì để quyên góp.

Theo GS.TS Đặng Kim Chi – Chủ tịch Hội đồng khoa học và Kỹ thuật, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, rác thải thực phẩm là một vấn đề của toàn cầu, một trong những nguyên nhân gây nên ô nhiễm môi trường sống hiện nay. Khí metan từ rác thải thực phẩm tạo ra 3,3 tỷ tấn khí nhà kính mỗi năm và chiếm khoảng 7% tổng lượng khí thải. Việc xử lý chất thải nói chung không đúng cách còn gây ô nhiễm đất và nguồn nước.

Và nếu Luật chống lãng phí thực phẩm của Việt Nam ra đời, chúng tôi có thể thẩm định và chế biến những sản phẩm kể trên vì mục đích từ thiện. Không chỉ thế, chúng tôi còn có thể tạo ra một nền tảng, ứng dụng công nghệ để đưa những sản phẩm còn tốt này đến với những người tiêu dùng thu nhập thấp.

PV: Ông vừa nhắc đến việc thành lập một mạng xã hội về chống lãng phí thực phẩm đầu tiên tại Việt Nam. Ông có thể chia sẻ về nền tảng này?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Nếu không có dịch, chúng tôi đã thúc đẩy mạnh mẽ nền tảng Foodshare.vn rồi. Hiện tại, nền tảng của chúng tôi đã được Bộ TT&TT cấp phép. Nếu ứng dụng phát triển xong, ví dụ ở một siêu thị đang có các thực phẩm sắp quá hạn được giảm đến mức sâu nhất, thì người tiêu dùng cài ứng dụng Foodshare.vn trong máy sẽ lập tức nhận được thông báo về mức giá này. Thêm vào đó, họ cũng biết được thời gian, địa điểm, tình trạng kho hàng để đăng ký hoặc sắp xếp thời gian đi mua.

Những mô hình startup về thực phẩm cận hạn hoặc quá hạn này rất phổ biến trên thế giới như Garda Pangan, Grub Cycle, Good For Food, UglyFood, Sayurbox…

Theo GS.TS Đặng Kim Chi – Chủ tịch Hội đồng khoa học và Kỹ thuật, Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Việt Nam, rác thải thực phẩm là một vấn đề của toàn cầu, một trong những nguyên nhân gây nên ô nhiễm môi trường sống hiện nay. Khí metan từ rác thải thực phẩm tạo ra 3,3 tỷ tấn khí nhà kính mỗi năm và chiếm khoảng 7% tổng lượng khí thải. Việc xử lý chất thải nói chung không đúng cách còn gây ô nhiễm đất và nguồn nước.

Và tuy ứng dụng chưa ra mắt, nhưng chúng tôi đã phát triển được một nhóm trên facebook là Foodshare – Chia sẻ & chống lãng phí thực phẩm với hơn 20.000 thành viên hoạt động tích cực. Đây có thể coi là công cụ đắc lực cho việc chống lãng phí thực phẩm ở hiện tại.

PV: COVID-19 đã và đang tác động tới mọi mặt của đời sống, vậy đâu là những khó khăn Foodbank VN gặp phải từ dịch bệnh? Lượng người cần đến thực phẩm từ thiện tính riêng tại TPHCM có tăng lên theo dịch?

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Tôi chia sẻ thực là rất nhiều sự kiện, hoạt động chúng tôi có kế hoạch như: mở văn phòng đại diện tại Hà Nội, các sự kiện về gây quỹ, tổ chức diễn đàn chống lãng phí thực phẩm hay tập huấn cho đội ngũ bếp ăn địa phương thuộc mạng lưới Foodbank VN, đều đang bị trì hoãn theo bối cảnh chung.

Chúng tôi cũng gặp thách thức khi vận hành bếp ăn trong tâm dịch với nhu cầu tăng cao đột biến, lên tới hơn 10.000 suất ăn mỗi ngày. Song hành với việc nấu nướng, dù hết sức đảm bảo việc giãn cách cho những người đến lấy thực phẩm, nhưng chúng tôi vẫn trăn trở không biết việc mình đang làm có gây ảnh hưởng, lây nhiễm giữa tâm dịch tại TPHCM hay không?

Còn về số lượng người khó khăn tăng thêm, tôi xin trả lời là có và số lượng rất nhiều! Tuy chỉ có thể đưa ra con số bằng cảm tính vì dịch bệnh không cho phép khảo sát, nhưng với kinh nghiệm cá nhân, tôi thấy lượng người cần tới Foodbank VN đang tăng thêm khoảng 60 đến 70%.

Không chỉ thế, khi nhìn những hàng người đứng xếp hàng lấy thực phẩm, tôi cảm nhận cái bức thiết, sự nóng vội và khao khát lương thực chưa từng có từ đôi mắt của họ. Tôi tin nhiều người trong số đó đang đứng ở giới hạn cuối cùng.

PV: Một số quỹ từ thiện tại Việt Nam cho biết có một điểm sáng giữa đại dịch là các nguồn quyên góp đang tăng lên theo cấp số nhân. Với Foodbank VN thì ra sao và đó có phải tín hiệu đáng mừng về thay đổi nhận thức cộng đồng?

Theo ông Nguyễn Tuấn Khởi, có 3 nhóm đối tượng chính đang cần sự trợ giúp của Foodbank VN. Đó là những người bị ảnh hưởng bởi đại dịch nhưng không có điều kiện nấu ăn, những người bị ảnh hưởng nhưng có điều kiện nấu ăn và những người được hỗ trợ dài hạn như người vô gia cư, người đến từ các mái ấm, nhà mở, viện dưỡng lão… Với mỗi một nhóm đối tượng, Foodbank VN cố gắng cung cấp những phần ăn hoặc thực phẩm phù hợp với điều kiện sống và chế độ dinh dưỡng của họ.

Ông Nguyễn Tuấn Khởi: Về phía chúng tôi cũng ghi nhận sự gia tăng như vậy. Nhưng theo tôi thấy, không phải do dịp này hay dịp kia mà người ta ủng hộ nhiều, bởi nguồn lực cũng như tình yêu thương, ý thức đùm bọc lẫn nhau của người Việt là truyền thống ngàn đời. Nhưng để làm từ thiện trong bối cảnh xã hội mới thì cần đến những tư duy rất mới.

Với tôi, ủng hộ không giới hạn ở việc bạn quyên góp tiền hay thực phẩm. Như nhóm của chúng tôi hoạt động không nằm trên góc độ thiện nguyện đi xin hay đi cho. Cá nhân tôi cũng chưa bao giờ công bố tài khoản rồi kêu gọi mọi người hãy ủng hộ tiền vào đó. Với Foodbank VN, tư duy ngay từ đầu là sử dụng nền tảng công nghệ kết hợp với truyền thông, tác động đến xã hội và dùng nỗ lực trong nghiên cứu để thay đổi chính sách. Foodbank VN hướng đến cách làm mới với nền tảng là công nghệ, muốn thay đổi nhận thức cộng đồng để việc chống đói, chống lãng phí thực phẩm là việc của mỗi người, là trách nhiệm với cộng đồng. Đây là con đường duy nhất để phát triển bền vững.

Chúng tôi cũng có những hoạt động, kênh chia sẻ để tạo ra nguồn thu, sử dụng cả marketing, quảng cáo hay thậm chí tạo ra trào lưu mới. Foodbank VN luôn tìm cách tạo ra nguồn thu ổn định cho công tác xã hội của tổ chức. Ví dụ, kênh Bếp yêu thương – Love kitchen của chúng tôi đang phát trên nền tảng của Youtube, quay lại quá trình nấu những món ăn ngon cho trẻ em vùng cao. Nếu mọi người thấy tốt, thấy hay, mọi người có thể ủng hộ bằng cách xem kênh chứ không bắt buộc phải gửi tiền hay tặng đồ. Hãy làm từ thiện bằng chính việc sử dụng những sản phẩm vì cộng đồng mà mình yêu thích, chứ đừng bó hẹp là phải ủng hộ cho Foodbank VN.

Điều cuối cùng tôi muốn nói là tôi biết trong mùa dịch chúng ta đang khó khăn rồi. Nhưng những người yếu thế xung quanh ta thì còn khó khăn gấp bội. Họ càng cần được hỗ trợ hơn lúc nào hết. Vì thế, nếu giúp được, các bạn đừng ngần ngại mà hãy chia sẻ trực tiếp với họ, những người còn đói bụng mà bạn có thể bắt gặp ở đầu đường hay góc phố. Tôi nghĩ không cứ phải quyên góp ở đâu xa hay phải gửi vào tổ chức nào, ngay khi thấy những hoàn cảnh khó khăn, bạn chính là một Foodbank và Foodbank ấy luôn ẩn chứa trong tấm lòng bạn.

Xin cảm ơn ông!

Bài: Nguyệt Linh

Thiết kế: Thúy Hà

Theo Báo Ngày Nay

Trả lời