Trong những năm gần đây, hệ thống thực phẩm toàn cầu đang chịu áp lực ngày càng lớn từ đại dịch, biến đổi khí hậu và những biến động địa chính trị. Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng ảnh hưởng đó. Từ tình trạng hạn mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, bão lũ miền Trung đến đứt gãy chuỗi cung ứng sau đại dịch, an ninh lương thực đang trở thành bài toán cấp thiết đối với nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Trong bối cảnh ấy, các mô hình ngân hàng thực phẩm hoạt động dựa trên cộng đồng đang dần khẳng định vai trò quan trọng — không chỉ trong việc hỗ trợ người yếu thế tiếp cận thực phẩm, mà còn góp phần giảm lãng phí thực phẩm và ứng phó với biến đổi khí hậu.

“Biến đổi khí hậu rõ ràng không phải là vấn đề ngắn hạn,” Giáo sư Shenggen Fan — Trưởng khoa Kinh tế và Quản lý tại Đại học Nông nghiệp Trung Quốc, đồng thời là thành viên Hội đồng Quản trị Mạng lưới Ngân hàng Thực phẩm Toàn cầu (GFN) — nhận định. “Nó đã tồn tại từ lâu và sẽ tiếp tục tác động đến sản xuất nông nghiệp, chất lượng dinh dưỡng của thực phẩm cũng như an ninh lương thực toàn cầu. Nếu không có những hành động khẩn cấp, tình trạng đói nghèo và suy dinh dưỡng sẽ còn kéo dài.”

Theo Giáo sư Fan, hệ thống thực phẩm hiện nay vừa là “nạn nhân”, vừa là “tác nhân” gây ra biến đổi khí hậu.

“Khoảng một phần ba lượng khí thải nhà kính toàn cầu đến từ hệ thống nông nghiệp và thực phẩm. Nếu không thay đổi, chính lĩnh vực này sẽ góp phần đẩy nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 1,5°C, thậm chí 2°C trong tương lai.”

An Ninh Lương Thực: Không Chỉ Là Câu Chuyện Sản Xuất

Theo Báo cáo Tình hình An ninh Lương thực và Dinh dưỡng Thế giới 2025 của FAO, khoảng 673 triệu người trên thế giới vẫn đang rơi vào tình trạng thiếu đói. Dù số liệu toàn cầu đã có dấu hiệu cải thiện, nhưng mức độ phục hồi giữa các khu vực lại không đồng đều.

Tại Việt Nam, dù là quốc gia có thế mạnh về nông nghiệp và xuất khẩu nông sản, nhiều cộng đồng tại vùng sâu vùng xa, khu vực chịu ảnh hưởng bởi thiên tai hoặc lao động thu nhập thấp tại đô thị vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn thực phẩm đầy đủ dinh dưỡng.

Theo các chuyên gia, vấn đề không nằm ở việc thế giới thiếu thực phẩm, mà nằm ở sự mất cân đối trong phân phối và quản lý chuỗi cung ứng.

“Ở quy mô toàn cầu, chúng ta có thể đang sản xuất đủ, thậm chí dư thừa thực phẩm. Nhưng vấn đề lớn nhất nằm ở khâu phân phối,” Giáo sư Fan nhấn mạnh.

Đây cũng chính là khoảng trống mà Food Bank Việt Nam và các ngân hàng thực phẩm đang nỗ lực lấp đầy. Với lợi thế hoạt động sát cộng đồng, các tổ chức này hiểu rõ nơi nào đang cần hỗ trợ và biết cách kết nối nguồn thực phẩm dư thừa từ doanh nghiệp, siêu thị, nhà hàng hay nông trại đến đúng người cần.

Ngân Hàng Thực Phẩm: Giải Pháp Cộng Đồng Cho Khủng Hoảng Toàn Cầu

Hiện nay, mô hình ngân hàng thực phẩm đã có mặt tại hơn 70 quốc gia, hỗ trợ hơn 90 triệu người tiếp cận thực phẩm mỗi năm. Không chỉ giúp giảm đói nghèo, các tổ chức này còn góp phần hạn chế thất thoát và lãng phí thực phẩm — một trong những nguyên nhân lớn tạo ra khí thải nhà kính.

Tại Việt Nam, hàng tấn rau củ, trái cây và nông sản vẫn bị bỏ phí mỗi năm do dư cung, thiếu hệ thống bảo quản hoặc gián đoạn phân phối. Tình trạng “được mùa mất giá” không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho nông dân mà còn tạo áp lực lớn lên môi trường khi lượng thực phẩm dư thừa bị tiêu hủy.

Trong bối cảnh đó, Food Bank Việt Nam đang từng bước xây dựng mô hình kết nối thực phẩm bền vững, hướng tới mục tiêu vừa giảm lãng phí, vừa hỗ trợ cộng đồng yếu thế tiếp cận nguồn dinh dưỡng an toàn.

Công Nghệ Và Đổi Mới Trong Chuỗi Cung Ứng Thực Phẩm

Nhiều ngân hàng thực phẩm trên thế giới đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi ứng dụng công nghệ vào vận hành. Một trong những mô hình tiêu biểu là FoodForward South Africa — tổ chức ngân hàng thực phẩm lớn nhất khu vực châu Phi cận Sahara.

Thông qua nền tảng công nghệ FoodShare, tổ chức này kết nối trực tiếp các đơn vị tài trợ thực phẩm với các tổ chức cộng đồng trong phạm vi gần, giúp quá trình thu hồi và phân phối thực phẩm diễn ra nhanh chóng, tiết kiệm và hiệu quả hơn. Hiện khoảng 70% lượng thực phẩm cứu trợ hàng năm của họ được điều phối thông qua nền tảng này.

Bên cạnh đó, FoodForward South Africa còn triển khai nhiều chương trình dài hạn như hỗ trợ dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, hướng dẫn người dân tự trồng thực phẩm và phát triển sinh kế bền vững.

Đây cũng là hướng đi tiềm năng đối với Food Bank Việt Nam trong tương lai, đặc biệt trong việc xây dựng các nền tảng kết nối nông sản dư thừa, tối ưu logistics thực phẩm và phát triển các mô hình “vườn thực phẩm cộng đồng” thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hướng Tới Một Hệ Thống Thực Phẩm Bền Vững Hơn

Theo ông Andy Du Plessis, Giám đốc Điều hành FoodForward South Africa, nếu các mắt xích trong chuỗi cung ứng — từ nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp logistics đến hệ thống bán lẻ — xem ngân hàng thực phẩm là một phần thiết yếu của hệ thống thực phẩm, tác động tạo ra sẽ vô cùng lớn.

Khi doanh nghiệp coi việc giảm thất thoát thực phẩm là một phần trong chiến lược phát triển bền vững và mục tiêu ESG, ngân hàng thực phẩm không chỉ giúp giảm chi phí vận hành mà còn hỗ trợ giảm phát thải khí nhà kính một cách hiệu quả.

Tại Việt Nam, hành trình ấy đang dần được định hình. Không chỉ đơn thuần là hoạt động thiện nguyện, ngân hàng thực phẩm đang trở thành một giải pháp thiết thực cho bài toán môi trường, an ninh lương thực và phát triển bền vững trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, mô hình ngân hàng thực phẩm đang nổi lên như một giải pháp kép: vừa hỗ trợ người yếu thế tiếp cận thực phẩm, vừa góp phần giảm phát thải khí nhà kính thông qua việc hạn chế thất thoát và lãng phí thực phẩm.

Theo các chuyên gia quốc tế về an ninh lương thực, hệ thống nông nghiệp và thực phẩm hiện đóng góp khoảng một phần ba tổng lượng khí thải nhà kính toàn cầu. Điều đáng lo ngại là mỗi năm vẫn có hàng triệu tấn thực phẩm bị lãng phí trong khi nhiều cộng đồng còn thiếu ăn. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở sản lượng, mà còn ở cách phân phối và sử dụng thực phẩm hiệu quả.

Food Bank Việt Nam Team